พจนานุกรมภาษาชอง-ไทย-อังกฤษ

ภาษาชอง เป็นภาษากลุ่มมอญ-เขมร สาขาเปียริก ที่มีความน่าสนใจมากสำหรับนักภาษาศาสตร์เนื่องจากมีลักษณะน้ำเสียงถึง 4 หน่วยเสียง ในขณะที่ภาษาส่วนมากมีเพียง 2 หรือ 3 ลักษณะน้ำเสียง นอกจากนี้ภาษาชองในพื้นที่ต่างๆ ยังมีความแตกต่างกัน โดยได้พบภาษาของ 3 สำเนียง ได้แก่สำเนียงถิ่นคลองพลู(และตะเคียนทอง) สำเนียงถิ่นพลวง และสำเนียงถิ่นโป่งน้ำร้อน แต่อย่างไรก็ตามปัจจุบันภาษาชองอยู่ในภาษาวิกฤตขั้นรุนแรง แม้ว่าเดิมจะเชื่อว่ามีผู้พูดภาษาของจำนวนมาก แต่ในปัจจุบันยังเหลือพูดมากที่สุดเฉพาะในเขตตำบลตะเคียนทองและตำบลคลองพลู กิ่งอำเภอเขาคิชฌกูฏ ภาษาชองในเขตอื่น ซึ่งต่างสำเนียงมีผู้พูดได้เพียงเขตละ 2-3 คนเท่านั้น นอกจากนี้ยังพบว่าปัจจุบันเยาวชนอายุต่ำกว่า 20-25 ปี ในเขตตะเคียนทองและคลองพลูพูดภาษาชองไม่ได้ ถึงแม้จะมีโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูภาษาชอง โดยได้ทำหลักสูตรภาษาชองเป็นหลักสูตรท้องถิ่น เข้าสอนในโรงเรียนชั้น ประถมแล้วก็ตาม ก็ยังมีคนพูดได้จำนวนน้อย ผู้สูงอายุยังมีการใช้ภาษาชองระหว่างกันเอง เฉพาะในกิจกรรมทางวัฒนธรรมต่างๆ มีการใช้ภาษาไทยมากขึ้นเรื่อยๆ ในชีวิตประจำวัน ดังนั้นการพูดภาษาชองของคนชองจึงมีคำภาษาไทยเข้ามาปะปนจำนวนมาก

พจนานุกรมภาษาชองฉบับนี้เป็นความพยายามของนักวิจัยของศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล ที่จะรวบรวมคำในภาษาชองทั้ง 3 ถิ่น เท่าที่จะสามารถเก็บรวบรวมได้ แต่เดิมมีพจนานุกรม ฉบับชาวบ้าน เป็นภาษาชองพูดที่ตำบลคลองพลู ซึ่งชาวชองได้รวบรวมคำศัพท์ขึ้น แล้ว บันทึกด้วยอักษรไทยอยู่เพียงฉบับเดียว ผลงานพจนานุกรมภาษาชองฉบับนี้ จึงเป็นแหล่งของการศึกษาค้นคว้าภาษาชองและภาษาในกลุ่มเปียริกที่สำคัญ

คณะนักวิจัยและมหาวิทยาลัยมหิดลขอขอบคุณชาวชองทุกท่านในเขต ต.คลองพลูตะเคียนทอง พลวง และ ต.ทับไทร อ.โป่งน้ำร้อน ที่ให้ข้อมูลในโอกาสต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง นางจิ้น ผันผาย นายเฉิน ผันผาย บ้านคลองพลู, นายเกษม สุโข บ้านพังกะแลง, นางลิ้ม พุทเทวรรณ์ และนางแส สังขหัส บ้านวังกระแพร อ.โป่งน้ำร้อน ที่เป็นผู้ให้ข้อมูลหลักของแต่ละถิ่นไว้ ณ ที่นี้ด้วย หากมีข้อมูลผิดพลาดประการใด คณะผู้จัดทำขอรับผิดชอบทุก ประการ

สุวิไล เปรมศรีรัตน์
มีนาคม 2551