นิทานคุณยาย

สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบทมหาวิทยาลัยมหิดล ดำเนินงานด้านการเรียนการสอน การวิจัย การบริการวิชาการแก่สังคม และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมโดยเน้นสาขาวิชาการเกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมเป็นหลักในการดำเนินงาน การรวบรวมจัดพิมพ์นิทานพื้นบ้านไทยเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงานทั้งสี่ด้าน ซึ่งมีสาระเนื้อหาครอบคลุมทั้งภาษาและวัฒนธรรม แสดงภูมิปัญญาของชาติด้านการใช้ภาษา กลวิธี การเล่า กลวิธีการสร้างตัวละคร ฉาก และส่วนประกอบต่างๆ อัน สะท้อนวัฒนธรรมประจำถิ่น วิถีชีวิตผู้คนในสังคม ภูมิประเทศ สภาพเศรษฐกิจ ขนบธรรมเนียมประเพณีต่างๆ และความรู้อื่นๆ อีกมากมายหลายประการ

“นิทานคุณยาย” ที่สถาบันฯ ได้รวบรวมจัดพิมพ์เผยแพร่ครั้งนี้เป็นนิทานพื้นบ้านไทยแถบภาคกลางของประเทศไทย คุณยายคนธรส เฉยฉิน ผู้เล่าเป็นคนภาคกลาง เกิดที่จังหวัดนครปฐมและได้ย้ายภูมิลำเนาไปอยู่ที่อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จวบจนปัจจุบัน คุณยายคนธรสมีอาชีพเป็นครูจนเกษียณ เป็นแม่-บ้าน เป็นแม่ของลูก เป็นย่า-ยาย และทวด ในครอบครัวแบบไทยแท้ ดำรงชีวิตอย่างผาสุกเป็นเวลากว่า ๔๓ ปีแล้ว คุณยายเป็นนัก เล่านิทานให้ลูก หลาน เหลน เด็กนักเรียนในโรงเรียน และเด็กๆ ใน ละแวกบ้าน จนเป็นที่รู้จักกันดีว่า นิทานของคุณยายคนธรสสนุก สนาน ตื่นเต้น มีรสชาติ และแฝงด้วยคติธรรมสอนใจทุกเรื่อง

คุณยายคนธรสได้เข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของมหาวิทยาลัยมหิดลหลายครั้ง ทั้งกิจกรรม “วันแม่-มหิดล” ด้วยการเข้าประกวดขับร้องเพลงกล่อมลูกจนชนะเลิศ และทั้งกิจกรรมประกวดการเล่านิทานพื้นบ้านไทยจนชนะเลิศเช่นกัน ต่อมาเมื่อวันที่ ๒๗-๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๓๘ สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา ได้จัดงานอบรมและสัมมนาเรื่อง “การเก็บรวบรวมและวิเคราะห์นิทานพื้นบ้านเพื่อจัดทำดัชนีเนื้อเรื่อง (Motif Index)” คุณยายคนธรส เฉยฉิน เป็นผู้หนึ่งที่สาธิตการเล่านิทานเรื่อง “ก้อนขี้รบยักษ์” ในการอบรมและสัมมนาครั้งนี้ คุณยายมีลีลาการเล่าอย่างเป็นธรรมชาติที่สุด จึงทำให้ประทับใจผู้เข้าร่วมอบรมสัมมนาทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศเป็นอย่างยิ่ง

ด้วยความประทับใจดังกล่าว สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท ตระหนักเห็นคุณค่าและภูมิปัญญา ของ คุณยายคนธรส เฉยฉิน ผู้ทรงไว้ซึ่งความรู้ความสามารถในเรื่องวัฒนธรรมพื้นบ้าน สถาบันฯ จึงอนุญาตให้อาจารย์และนักวิจัยผู้สนใจไปศึกษารวบรวมนิทานพื้นบ้านของคุณยายคนธรส เฉยฉิน ณ บ้านพักของคุณยายที่อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ นำมาเผยแพร่เพื่อการศึกษาของอนุชนรุ่นหลังๆ ต่อไป ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี และคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ นักวิจัย เป็นผู้สนใจหลักรับผิดชอบไปเก็บรวบรวมข้อมูล นิทานครั้งนี้ โดยมีอาจารย์และนักวิจัยผู้สนใจอื่นๆ อีก ๒-๓ ท่าน ร่วมไปสังเกตการณ์ด้วย

การศึกษารวบรวมนิทานคุณยายคนธรส เฉยฉิน ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ ครั้งนั้นคุณยายได้เล่านิทานพื้นบ้านทั้งหมดเท่าที่คุณยายจำได้ เป็นจำนวน ๑๖ เรื่อง มอบแก่คณะผู้ศึกษาด้วยวิธีเล่าให้หลานๆ ในบ้านคุณยายฟัง การเล่านิทานครั้งนี้จึงเป็นธรรมชาติในบรรยากาศของครอบครัวไทยๆ ผู้ศึกษาได้บันทึกภาพและเสียงด้วยกล้องถ่ายภาพ เครื่องวีดิทัศน์ และเครื่องบันทึกเสียง ต่อมาคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ เป็นผู้เรียบเรียงตามแถบบันทึกภาพและแถบบันทึกเสียงด้วยถ้อยคำสำนวนของคุณยายแบบคำต่อคำ ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี เป็นผู้อ่านตรวจทานและแก้ไขให้ราบรื่นเหมาะสม คงความเป็นเอกลักษณ์ของนิทานพื้นบ้านไว้ให้มากที่สุด นิทานทั้ง ๑๖ เรื่องนี้ จึงยังคงรักษาชนิดของคำนาม คำสรรพนาม คำอุทาน และสร้อยคำต่างๆ ไว้ตามเจตนาของผู้เล่านิทานพื้นบ้านแบบไทยๆ ถ้อยคำบางคำอาจไม่สุภาพในสังคม ปัจจุบัน ผู้อ่านและผู้ฟังจึงควรเข้าใจการใช้ภาษาในนิทานตามบริบททางสังคมพื้นบ้านไทยด้วย

คุณค่าด้านต่างๆ ในนิทานคุณยายทั้ง ๑๖ เรื่อง มีมากมายหลายประการสุดจะคณานับได้ในขณะนี้ เนื่องจากเป็นเพียงการนำเสนอนิทานให้อ่านอย่างเพลิดเพลิน ได้รสชาติ และได้ความรู้ต่างๆ เท่านั้น ในโอกาสข้างหน้าคณะผู้ศึกษาคงจะได้ศึกษาวิเคราะห์นิทานคุณยายเพื่อนำเสนอเชิงวิชาการอันจัดเป็นการอนุรักษ์และส่ง เสริมนิทานพื้นบ้านไทยในรูปแบบของการบริการทางวิชาการแก่ สังคมต่อไป

สถาบันฯ ขอขอบพระคุณ คุณยายคนธรส เฉยฉิน ผู้ยินดีเล่านิทานพื้นบ้านไทยแก่สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล โดยไม่คิดมูลค่าใดๆ ทั้งสิ้น อีกทั้งยังยินดีมอบลิขสิทธิ์การเผยแพร่และจำหน่ายนิทานพื้นบ้านทั้ง ๑๖ เรื่องนี้แก่สถาบันฯ สืบไปด้วย และขอขอบคุณผู้ศึกษารวบรวมทั้ง สองท่านคือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี และคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ รวมทั้งคณะทำงานทุกท่านที่ได้ร่วมกันช่วยเหลือดำเนินงานจน “นิทานคุณยาย” สำเร็จเรียบร้อยเป็นรูปเล่ม ได้เผยแพร่แก่ สังคมสืบไป

ศาสตราจารย์ ดร.คุณหญิงสุริยา รัตนกุล
ผู้อำนวยการสถาบันฯ
๓๐ เมษายน ๒๕๔๒