นิทานลัวะ

นิทานลัวะเล่มนี้ เป็นหนังสืออีกเล่มหนึ่งเกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมชาวลัวะ จังหวัดน่าน ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ศาสตราจารย์ ดร. คุณหญิงสุริยา รัตนกุล และรองศาสตราจารย์ ดร. สุจริตลักษณ์ ดีผดุง ได้เริ่มศึกษามาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๒๗ โดยเน้นการศึกษาทางด้านภาษา โดยเฉพาะทางด้านระบบเสียงและระบบโครงสร้าง ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ จึงได้ขยาย ขอบเขตการศึกษาให้กว้างขวางขึ้น และมีอาจารย์ ดร. ภัททิยา ยิมเรวัต เข้าร่วมในการศึกษาวิจัยด้วย โดยในครั้งนี้ คณะผู้วิจัย ได้กำหนดที่จะศึกษาเรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์ดังกล่าวทั้งทางด้านภาษาและวัฒนธรรม ที่ดอยสกาด อำเภอปัว จังหวัดน่าน

หลังจากการเก็บข้อมูลภาคสนามในปี พ.ศ. ๒๕๓๗-๒๕๓๘ คณะผู้วิจัยได้จัดพิมพ์ผลงานวิจัยเผยแพร่ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ เรื่อง ภาษาและวัฒนธรรมลัวะ ศึกษาจากบทสนทนา ๓๐ บทและในปี พ.ศ. ๒๕๔๑ ได้จัดพิมพ์ สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ลัวะ ซึ่งเป็นหนังสือชุด สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย ส่วนนิทานลัวะ เล่มนี้ เป็นผลงานอีกเล่มหนึ่งของโครงการศึกษากลุ่มชาติพันธุ์ลัวะ โดยผู้วิจัยได้เรียบเรียงขึ้นเป็นภาษาไทยจากเรื่อง เล่าภาษาลัวะของ ลุงปั่น รกไพร (อายุ ๖๒ ปี) และลุงเฉลิม รกไพร (อายุ ๔๕ ปี) ชาวลัวะบ้านสกาดกลาง ตำบลสกาด อำเภอปัว จังหวัดน่าน ลุงปั่นเล่าว่า เมื่อสมัยที่ลุงยังเป็นเด็กน้อยอยู่นั้น เด็กๆ จะมารวมกันตอนเย็นๆ ที่บนเรือนของลุงและคุณตาของลุง จะเป็นผู้เล่านิทานให้ฟัง นิทานที่ลุงเล่าก็จำมาจากนิทานของคุณตานั่นเอง

โดยทั่วไป นิทานของชาวลัวะมักจะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับธรรมชาติรอบตัว วิถีชีวิตของผู้คนในหมู่บ้าน หรือเรื่องราวของสัตว์ชนิดต่างๆที่เด็กๆอาจจะเคยเห็นในชีวิตประจำวัน เช่น หมา แมว หมู ไก่ หรือเด็กๆ อาจจะไม่เคยเห็นแต่ได้ยินผู้ใหญ่เล่าให้ฟัง ก็อาจจะจินตนาการขึ้นเองได้ นิทานชาวลัวะที่นำเสนอในหนังสือเล่มเล็กๆ เล่มนี้ เป็นนิทานเกี่ยวกับสัตว์ ประเภทต่างๆ ที่ศาสตราจารย์ ดร. คุณหญิงสุริยา รัตนกุล เป็นผู้เก็บรวบรวมและบันทึกเสียงส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งนั้น อาจารย์ ดร. ภัททิยา ยิมเรวัต และคุณสมใจ ดำรงสกุล นักวิจัย ประจำสถาบันฯ ได้เก็บเพิ่มเติม จริงๆ แล้วเนื้อหาของนิทานลัวะก็จะหลากหลายเช่นเดียวกับนิทานของกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ เพียงแต่ในการนำเสนอครั้งนี้ ผู้วิจัยได้เลือกเฉพาะนิทาน เกี่ยวกับสัตว์จำนวน ๑๑ เรื่อง มีเรื่องที่ไม่มีสัตว์เป็นตัวละคร เอกเพียงเรื่องเดียวคือ “ทุกคนไม่ควรเลียนแบบกัน” ซึ่งเป็นนิทานคติสอนใจที่สนุกสนาน แฝงไว้ด้วยค่านิยมตามแนววิถีชีวิตชาวลัวะที่น่าสนใจ สำหรับนิทานที่มีสัตว์ประเภทต่างๆ เป็นตัวละครเอกนั้น มักจะกล่าวถึงความสัมพันธ์ของสัตว์ชนิดต่างๆ อย่างไรก็ตาม หลายๆเรื่องจะเป็นเรื่องราวความสัมพันธ์ของสัตว์ปรพเต่างๆ ดังนั้นอาจจะพอสรุปได้ว่า ในวิถีชีวิตของผู้คนชาวลัวะนั้น พวกเขาจะต้องรู้จักและมีความสัมพันธ์กับสัตว์บางชนิดในป่าเขารอบๆ หมู่บ้านของพวกเขาอย่างแน่นอน นอกจากนี้แล้ว ฉากต่างๆ ของนิทาน รวมกับพฤติกรรมของตัวละครสัตว์ชนิดต่างๆ อาจจะเปรียบเสมือนภาพจำลองสังคมที่หลากหลายของมนุษย์ ซึ่งต่างก็มีความสัมพันธ์ต่อกันทั้งสิ้น

นอกเหนือจากนิทานสิบสองเรื่องของชาวลัวะแล้ว ผู้วิจัยได้ นำเสนอเรื่องราวความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับนิทานไว้สั้นๆ รวมทั้งรายชื่อหนังสือบรรณานุกรมบางเล่มไว้ในบทความเรื่อง “เล่านิทาน” ในตอนต้นของหนังสือด้วย ผู้วิจัยหวังเป็นอย่างยิ่งว่า นิทานลัวะเล่มนี้คงจะให้ความสนุกสนานและเป็นประโยชน์ต่อผู้อ่านบ้างตามสมควร ในการจัดพิมพ์หนังสือนี้ ผู้วิจัยขอขอบคุณ คุณสุรางคนา จินดาวัฒน์ ที่วาดภาพน่ารักๆประกอบนิทานแต่ละเรื่องให้ และคุณจุฑารัตน์ สภานุชาต คุณสิริกาญจน์ รัตนเกตุ ที่ช่วยพิมพ์และจัดทำต้นฉบับให้อย่างเรียบร้อยสวยงาม

คุณหญิงสุริยา รัตนกุล
ภัททิยา ยิมเรวัต