สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย : ผู้ไทย

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย เป็นแอ่งรวมกลุ่มชาติพันธุ์อันหลากหลาย ทั้งนี้เพราะมีสภาพ ทั้งผู้ไทย ไทย ลาว เขมร โซ่ แสก โซ่ง ส่วย ฯลฯ ซึ่งต่างกลุ่มต่างมีวัฒนธรรมเฉพาะกลุ่ม และ อยู่ร่วมกับผู้คนรอบข้างอย่างสันติสุขในสังคมที่พึ่งพากันและพออยู่พอกิน ภูมิศาสตร์ที่เอื้อให้เป็นอย่างนั้นผนวกกับสภาพเศรษฐกิจของภาคนี้ที่ดูเสมือนว่ายังยากจน จนถึงแร้นแค้น

ชาวผู้ไทยเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หนึ่งที่ได้เข้ามาดำเนินชีวิตในฝั่งไทยมานานแล้ว กระจาย ไปยังจังหวัดต่าง ๆ ในภาคอีสาย มีภาษาถิ่นที่ไพเราะชวนฟัง มีขนบธรรมเนียม ประเพณี ที่ ยังคงยึดถือในชีวิตประจำวัน แม้สังคมวัฒนธรรมเปลี่ยนไปตามกาลสมัย แต่สังคมผู้ไทยโดยทั่วไปยังคงมีเอกลักษณ์บางอย่างที่ทำให้รู้ว่ากลุ่มนี้คือ “ผู้ไทย” เช่น ภาษา การเหยา การแต่ง งาน การเลี้ยงผี ฯลฯ นอกจากนี้ ยังให้ความสำคัญกับเขยอย่างมาก ในงานแต่งงานมีพิธี เฆี่ยนเขย ให้เขยรู้ข้อปฏิบัติ 14 ข้อ ที่จะมาเป็นเขยผู้ไทย และมีการให้รู้จักกับระหว่างเขยใหม่และเขยเก่า นอกจากนี้ในงานศพยังให้ความสำคัญกับเขยในการจัดงานศพของญาติผู้ใหญ่ จากที่ผู้เขียนได้ศึกษาเก็บข้อมูลชาวผู้ไทยในจังหวัดกาฬสินธุ์ และจังหวัดมุกดาหาร พบว่า ผู้ไทยที่นี่ดำเนินชีวิตแบบเรียบง่าย อาหารการกินหาตามรั้วบ้านและในนา ว่างจากการทำนาก็ทอผ้า จักสานกระบุง ตะกร้าไว้ใช้และขาย เมื่อมีงานประเพณีสำคัญ ๆ ก็หยุดงานมาจัดงานบุญ ร่วมกัน พออยู่พอกิน ที่เหลือก็ทำบุญ จะพบผู้อาวุโสทั้งชายและหญิงทำบุญ ทำทาน เข้าวัด และเมตตาต่อผู้เยาว์

หนังสือสารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ : ผู้ไทย ฉบับนี้คงให้ความรู้ในระดับภาพรวมที่ทำให้เข้าใจวิถีชีวิตของชาวผู้ไทยได้เป็นอย่างดี ซึ่งข้อมูลที่ได้นั้น ได้ศึกษาจากงานเอกสารและงานภาคสนามจากการสัมภาษณ์และร่วมสังเกตการณ์ในงานประเพณี ข้อมูลทั้งหมดที่จัดเสนอไปนั้น อาจล้าสมัยบ้างในอนาคต แต่อย่างน้อยเป็นการบันทึกความเป็นผู้ไทยแต่เก่าก่อนได้บ้าง มิเช่นนั้นแล้ว ความมีเสน่ห์และสีสันของผู้ไทยคงถูกสังคมไทยกลมกลืนจนกลายเป็นคนไทยทั่ว ๆ ไปเท่านั้นเอง

ผู้วิจัยขอขอบคุณชาวผู้ไทยในอำเภอกุฉินารายณ์ อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ อำเภอหนองสูง จังหวัดมุกดาหาร ที่ให้ที่พักพิงและทำอาหารพื้นบ้านให้รับประทาน รวมทั้งให้ข้อมูลวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรมผู้ไทยแก่ผู้เขียน และให้เรียนรู้ว่า วิถีชีวิตที่เรียบง่ายนั้นเป็นเช่นไร นอกจากนี้ขอขอบคุณ สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท ที่สนับสนุนงานสารานุกรมฉบับนี้ และผู้ร่วมงานคือ คุณอำไพ หนูเล็ก ผู้พิมพ์ต้นฉบับ และนายวรเดช เมืองขำ มิตรที่แสนดีจัดรูปเล่ม สุดท้ายขอขอบพระคุณ ดร.ลักขณา ดาวรัตนพงษ์ ที่สละเวลาในการตรวจทานและแก้ไขต้นฉบับรวมทั้งให้คำแนะนำอย่างเมตตาเสมอมา

สมใจ ดำรงสกุล