บรรณาธิการ
มิถุนายน 2541

“นิทานคุณยาย” ที่สถาบันฯ ได้รวบรวมจัดพิมพ์เผยแพร่ครั้งนี้เป็นนิทานพื้นบ้านไทยแถบภาคกลางของประเทศไทย คุณยายคนธรส เฉยฉิน ผู้เล่าเป็นคนภาคกลาง เกิดที่จังหวัดนครปฐมและได้ย้ายภูมิลำเนาไปอยู่ที่อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จวบจนปัจจุบัน คุณยายคนธรสมีอาชีพเป็นครูจนเกษียณ เป็นแม่-บ้าน เป็นแม่ของลูก เป็นย่า-ยาย และทวด ในครอบครัวแบบไทยแท้ ดำรงชีวิตอย่างผาสุกเป็นเวลากว่า ๔๓ ปีแล้ว คุณยายเป็นนัก เล่านิทานให้ลูก หลาน เหลน เด็กนักเรียนในโรงเรียน และเด็กๆ ใน ละแวกบ้าน จนเป็นที่รู้จักกันดีว่า นิทานของคุณยายคนธรสสนุก สนาน ตื่นเต้น มีรสชาติ และแฝงด้วยคติธรรมสอนใจทุกเรื่อง

คุณยายคนธรสได้เข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของมหาวิทยาลัยมหิดลหลายครั้ง ทั้งกิจกรรม “วันแม่-มหิดล” ด้วยการเข้าประกวดขับร้องเพลงกล่อมลูกจนชนะเลิศ และทั้งกิจกรรมประกวดการเล่านิทานพื้นบ้านไทยจนชนะเลิศเช่นกัน ต่อมาเมื่อวันที่ ๒๗-๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๓๘ สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา ได้จัดงานอบรมและสัมมนาเรื่อง “การเก็บรวบรวมและวิเคราะห์นิทานพื้นบ้านเพื่อจัดทำดัชนีเนื้อเรื่อง (Motif Index)” คุณยายคนธรส เฉยฉิน เป็นผู้หนึ่งที่สาธิตการเล่านิทานเรื่อง “ก้อนขี้รบยักษ์” ในการอบรมและสัมมนาครั้งนี้ คุณยายมีลีลาการเล่าอย่างเป็นธรรมชาติที่สุด จึงทำให้ประทับใจผู้เข้าร่วมอบรมสัมมนาทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศเป็นอย่างยิ่ง

ด้วยความประทับใจดังกล่าว สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท ตระหนักเห็นคุณค่าและภูมิปัญญา ของ คุณยายคนธรส เฉยฉิน ผู้ทรงไว้ซึ่งความรู้ความสามารถในเรื่องวัฒนธรรมพื้นบ้าน สถาบันฯ จึงอนุญาตให้อาจารย์และนักวิจัยผู้สนใจไปศึกษารวบรวมนิทานพื้นบ้านของคุณยายคนธรส เฉยฉิน ณ บ้านพักของคุณยายที่อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ นำมาเผยแพร่เพื่อการศึกษาของอนุชนรุ่นหลังๆ ต่อไป ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี และคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ นักวิจัย เป็นผู้สนใจหลักรับผิดชอบไปเก็บรวบรวมข้อมูล นิทานครั้งนี้ โดยมีอาจารย์และนักวิจัยผู้สนใจอื่นๆ อีก ๒-๓ ท่าน ร่วมไปสังเกตการณ์ด้วย

การศึกษารวบรวมนิทานคุณยายคนธรส เฉยฉิน ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ ครั้งนั้นคุณยายได้เล่านิทานพื้นบ้านทั้งหมดเท่าที่คุณยายจำได้ เป็นจำนวน ๑๖ เรื่อง มอบแก่คณะผู้ศึกษาด้วยวิธีเล่าให้หลานๆ ในบ้านคุณยายฟัง การเล่านิทานครั้งนี้จึงเป็นธรรมชาติในบรรยากาศของครอบครัวไทยๆ ผู้ศึกษาได้บันทึกภาพและเสียงด้วยกล้องถ่ายภาพ เครื่องวีดิทัศน์ และเครื่องบันทึกเสียง ต่อมาคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ เป็นผู้เรียบเรียงตามแถบบันทึกภาพและแถบบันทึกเสียงด้วยถ้อยคำสำนวนของคุณยายแบบคำต่อคำ ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี เป็นผู้อ่านตรวจทานและแก้ไขให้ราบรื่นเหมาะสม คงความเป็นเอกลักษณ์ของนิทานพื้นบ้านไว้ให้มากที่สุด นิทานทั้ง ๑๖ เรื่องนี้ จึงยังคงรักษาชนิดของคำนาม คำสรรพนาม คำอุทาน และสร้อยคำต่างๆ ไว้ตามเจตนาของผู้เล่านิทานพื้นบ้านแบบไทยๆ ถ้อยคำบางคำอาจไม่สุภาพในสังคม ปัจจุบัน ผู้อ่านและผู้ฟังจึงควรเข้าใจการใช้ภาษาในนิทานตามบริบททางสังคมพื้นบ้านไทยด้วย

คุณค่าด้านต่างๆ ในนิทานคุณยายทั้ง ๑๖ เรื่อง มีมากมายหลายประการสุดจะคณานับได้ในขณะนี้ เนื่องจากเป็นเพียงการนำเสนอนิทานให้อ่านอย่างเพลิดเพลิน ได้รสชาติ และได้ความรู้ต่างๆ เท่านั้น ในโอกาสข้างหน้าคณะผู้ศึกษาคงจะได้ศึกษาวิเคราะห์นิทานคุณยายเพื่อนำเสนอเชิงวิชาการอันจัดเป็นการอนุรักษ์และส่ง เสริมนิทานพื้นบ้านไทยในรูปแบบของการบริการทางวิชาการแก่ สังคมต่อไป

สถาบันฯ ขอขอบพระคุณ คุณยายคนธรส เฉยฉิน ผู้ยินดีเล่านิทานพื้นบ้านไทยแก่สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล โดยไม่คิดมูลค่าใดๆ ทั้งสิ้น อีกทั้งยังยินดีมอบลิขสิทธิ์การเผยแพร่และจำหน่ายนิทานพื้นบ้านทั้ง ๑๖ เรื่องนี้แก่สถาบันฯ สืบไปด้วย และขอขอบคุณผู้ศึกษารวบรวมทั้ง สองท่านคือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี และคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ รวมทั้งคณะทำงานทุกท่านที่ได้ร่วมกันช่วยเหลือดำเนินงานจน “นิทานคุณยาย” สำเร็จเรียบร้อยเป็นรูปเล่ม ได้เผยแพร่แก่ สังคมสืบไป

ศาสตราจารย์ ดร.คุณหญิงสุริยา รัตนกุล
ผู้อำนวยการสถาบันฯ
๓๐ เมษายน ๒๕๔๒

หลังจากการเก็บข้อมูลภาคสนามในปี พ.ศ. ๒๕๓๗-๒๕๓๘ คณะผู้วิจัยได้จัดพิมพ์ผลงานวิจัยเผยแพร่ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ เรื่อง ภาษาและวัฒนธรรมลัวะ ศึกษาจากบทสนทนา ๓๐ บทและในปี พ.ศ. ๒๕๔๑ ได้จัดพิมพ์ สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ลัวะ ซึ่งเป็นหนังสือชุด สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย ส่วนนิทานลัวะ เล่มนี้ เป็นผลงานอีกเล่มหนึ่งของโครงการศึกษากลุ่มชาติพันธุ์ลัวะ โดยผู้วิจัยได้เรียบเรียงขึ้นเป็นภาษาไทยจากเรื่อง เล่าภาษาลัวะของ ลุงปั่น รกไพร (อายุ ๖๒ ปี) และลุงเฉลิม รกไพร (อายุ ๔๕ ปี) ชาวลัวะบ้านสกาดกลาง ตำบลสกาด อำเภอปัว จังหวัดน่าน ลุงปั่นเล่าว่า เมื่อสมัยที่ลุงยังเป็นเด็กน้อยอยู่นั้น เด็กๆ จะมารวมกันตอนเย็นๆ ที่บนเรือนของลุงและคุณตาของลุง จะเป็นผู้เล่านิทานให้ฟัง นิทานที่ลุงเล่าก็จำมาจากนิทานของคุณตานั่นเอง

โดยทั่วไป นิทานของชาวลัวะมักจะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับธรรมชาติรอบตัว วิถีชีวิตของผู้คนในหมู่บ้าน หรือเรื่องราวของสัตว์ชนิดต่างๆที่เด็กๆอาจจะเคยเห็นในชีวิตประจำวัน เช่น หมา แมว หมู ไก่ หรือเด็กๆ อาจจะไม่เคยเห็นแต่ได้ยินผู้ใหญ่เล่าให้ฟัง ก็อาจจะจินตนาการขึ้นเองได้ นิทานชาวลัวะที่นำเสนอในหนังสือเล่มเล็กๆ เล่มนี้ เป็นนิทานเกี่ยวกับสัตว์ ประเภทต่างๆ ที่ศาสตราจารย์ ดร. คุณหญิงสุริยา รัตนกุล เป็นผู้เก็บรวบรวมและบันทึกเสียงส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งนั้น อาจารย์ ดร. ภัททิยา ยิมเรวัต และคุณสมใจ ดำรงสกุล นักวิจัย ประจำสถาบันฯ ได้เก็บเพิ่มเติม จริงๆ แล้วเนื้อหาของนิทานลัวะก็จะหลากหลายเช่นเดียวกับนิทานของกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ เพียงแต่ในการนำเสนอครั้งนี้ ผู้วิจัยได้เลือกเฉพาะนิทาน เกี่ยวกับสัตว์จำนวน ๑๑ เรื่อง มีเรื่องที่ไม่มีสัตว์เป็นตัวละคร เอกเพียงเรื่องเดียวคือ “ทุกคนไม่ควรเลียนแบบกัน” ซึ่งเป็นนิทานคติสอนใจที่สนุกสนาน แฝงไว้ด้วยค่านิยมตามแนววิถีชีวิตชาวลัวะที่น่าสนใจ สำหรับนิทานที่มีสัตว์ประเภทต่างๆ เป็นตัวละครเอกนั้น มักจะกล่าวถึงความสัมพันธ์ของสัตว์ชนิดต่างๆ อย่างไรก็ตาม หลายๆเรื่องจะเป็นเรื่องราวความสัมพันธ์ของสัตว์ปรพเต่างๆ ดังนั้นอาจจะพอสรุปได้ว่า ในวิถีชีวิตของผู้คนชาวลัวะนั้น พวกเขาจะต้องรู้จักและมีความสัมพันธ์กับสัตว์บางชนิดในป่าเขารอบๆ หมู่บ้านของพวกเขาอย่างแน่นอน นอกจากนี้แล้ว ฉากต่างๆ ของนิทาน รวมกับพฤติกรรมของตัวละครสัตว์ชนิดต่างๆ อาจจะเปรียบเสมือนภาพจำลองสังคมที่หลากหลายของมนุษย์ ซึ่งต่างก็มีความสัมพันธ์ต่อกันทั้งสิ้น

นอกเหนือจากนิทานสิบสองเรื่องของชาวลัวะแล้ว ผู้วิจัยได้ นำเสนอเรื่องราวความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับนิทานไว้สั้นๆ รวมทั้งรายชื่อหนังสือบรรณานุกรมบางเล่มไว้ในบทความเรื่อง “เล่านิทาน” ในตอนต้นของหนังสือด้วย ผู้วิจัยหวังเป็นอย่างยิ่งว่า นิทานลัวะเล่มนี้คงจะให้ความสนุกสนานและเป็นประโยชน์ต่อผู้อ่านบ้างตามสมควร ในการจัดพิมพ์หนังสือนี้ ผู้วิจัยขอขอบคุณ คุณสุรางคนา จินดาวัฒน์ ที่วาดภาพน่ารักๆประกอบนิทานแต่ละเรื่องให้ และคุณจุฑารัตน์ สภานุชาต คุณสิริกาญจน์ รัตนเกตุ ที่ช่วยพิมพ์และจัดทำต้นฉบับให้อย่างเรียบร้อยสวยงาม

คุณหญิงสุริยา รัตนกุล
ภัททิยา ยิมเรวัต

หนังสือ โลกทัศน์ของกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย : นิทานไทยโซ่ง ที่อยู่ในมือของท่านขณะนี้เป็นผลงานของอาจารย์เรณู เหมือนจันทร์เชย อาจารย์ประจำ สถาบันฯ ผู้ซึ่งทำงานวิจัยเกี่ยวกับไทยโซ่งมาเป็นเวลาพอสมควร โดยผู้วิจัยได้เขียนวิทยานิพนธ์เรื่อง การศึกษาอิทธิพลของความเชื่อ ประเพณีและพิธีกรรมของชาวไทยโซ่งที่มีผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต : กรณีศึกษาหมู่บ้านแหลม กะเจา 2 ตำบลลำลูกบัว อำเภอดอนตูม จังหวัดนครปฐม ในปี พ.ศ. 2541 และ โลกทัศน์ของกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย : ความเชื่อเรื่องผีของไทยโซ่ง ในปี พ.ศ. 2542

สถาบันฯ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า งานวิจัยนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่สนใจในวัฒนธรรมไทยโซ่ง โดยเฉพาะโลกทัศน์ของกลุ่มชาติพันธ์นี้ ซึ่งผู้วิจัยได้มองผ่าน นิทาน ที่เล่าสืบต่อกันมาจากปากต่อปาก ทำให้เรามองเห็นวิถีชีวิตและวิธีคิดของ กลุ่มชนนี้ได้มากพอควร

สำนักงานวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชียอาคเนย์สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล

เนื้อหาของสุภาษิตจะสะท้อนให้เห็นถึงแนวคิด วิถีชีวิต ค่านิยมพื้นฐานของคนในสังคมนั้นๆ ได้เพราะผู้คิดสุภาษิตหาใช่นักปราชญ์ราชบัณฑิตแต่อย่างใดไม่ หากแต่เกิดจากสามัญชนคนธรรมดาที่เกิดแรงบันดาลใจจากสภาพแวดล้อมใกล้ตัว เช่น ครอบครัว ความรัก สังคม เศรษฐกิจ ประวัติศาสตร์ ธรรมชาติ อวัยวะของร่างกาย อารมณ์เป็นต้น แม้ว่าสังคมในปัจจุบันนี้มีการเปลี่ยนแปลงไปมาก สุภาษิตบางอย่างไม่อาจเข้ากับสภาพที่แท้จริงของสังคมได้ก็ตาม แต่อย่างน้อยก็ทำให้เราทราบว่าในอดีตบรรพบุรุษของชาวเวียดนามมีแนวคิด คติที่ดีงามต่อการดำเนินชีวิตอย่างไร อดีตหรือประวัติศาสตร์เป็นพื้นฐานที่ส่งผลมาถึงปัจจุบัน คนรุ่นปัจจุบันสามารถนำมาพิจารณาปรับใช้ให้เหมาะกับสถานการณ์ปัจจุบันได้ ชาวเวียดนามยังศึกษาสุภาษิตกันในโรงเรียนมีการยกสุภาษิตประกอบการพูดได้อย่างเหมาะสมและทำให้ได้อรรถรสสุภาษิตยังเป็นสิ่งที่ไม่ล้าสมัยในสังคมเวียดนามปัจจุบัน เมื่อท่านศึกษาสุภาษิตเวียดนามจะพบว่าแนวคิดบางอย่างมีลักษณะร่วมที่เป็นสากลเช่นเดียวกับสุภาษิตของชาติอื่นๆ

สุภาษิตเวียดนามมีตั้งแต่สี่คำขึ้นไปจนถึงสิบคำหรือมากกว่า (แต่พบไม่มากเพราะถ้ายาวมากจะทำให้จำยาก) ส่วนใหญ่สุภาษิตจะแบ่งเป็นสองวรรคและมีสัมผัสใน สุภาษิตเล่มที่สองนี้มิได้จัดเรียงลำดับตามอักษร เหมือนดังเล่มแรก หากแต่แบ่งเนื้อหาตามความหมายออกเป็น 10 ตอน ดังนี้
1. ทัศนคติต่อตนเอง
2. ความรักและครอบครัว
3. ความสัมพันธ์ทางสังคม
4. ความยุติธรรมในสังคมและ ระบบกฎหมาย
5. ด้านเศรษฐกิจ
6. ประเทศชาติและชนบท
7. ธรรมชาติ
8. โชคชะตาและความเชื่อของคน
9. แรงงาน การผลิต และ
10. คน ชีวิต วัตถุ อาชีพต่างๆ

ในสุภาษิตแต่ละบทจะมีคำอ่านภาษาเวียดนามที่ถ่ายเสียงด้วย ภาษาไทยกำกับไว้ใต้ภาษาเวียดนามคำต่อคำ พร้อมทั้งคำแปลสุภาษิตแต่ละบท นอกจากนี้ยังได้อธิบายความหมายของสุภาษิตที่เข้าใจยากไว้อย่างละเอียดด้วย สุภาษิตเล่มหนึ่งนี้มีประมาณ 400 ข้อ

ผู้เขียนได้วิเคราะห์เรื่องภาพสะท้อนทางสังคมจากสุภาษิต เวียดนามไว้ต่างหาก ท่านผู้อ่านที่สนใจกรุณาติดตามอ่านได้

ผู้เขียนขอขอบพระคุณผู้มีรายนามต่อไปนี้เป็นอย่างสูง: อาจารย์เอิน ลา กวาง อาจารย์ผู้ให้ความรู้ คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาเรื่องความหมายของสุภาษิตในเล่มนี้ พระสุพโล เทียน หยุง ผู้ที่สนับสนุนให้ข้อมูลที่น่าสนใจบางประการ อาจารย์ทวี สว่างปัญญางกูรและอาจารย์ ธง เหวี่ยน กรุณาช่วยอ่านต้นฉบับด้วยความเมตตาเป็นอย่างยิ่ง คุณประภาศรี ดำสอาดที่ช่วยแก้ไขตัวพิมพ์ภาษาเวียดนาม คณะกรรมการอินโดจีนศึกษา สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ตลอดจนผู้เกี่ยวข้องทุกท่านที่ให้การสนับสนุนผู้เขียนได้จัดทำสุภาษิตเล่มนี้ออกเผยแพร่อย่างเป็นรูปธรรม

หากมีข้อบกพร่องประการใด ผู้เขียนขอรับผิดชอบแต่ผู้เดียวและขอน้อมรับคำแนะนำไว้เพื่อการปรับปรุงงานด้านคติชนวิทยาเวียดนามเพื่อการจัดทำครั้งต่อๆ ไปไว้ด้วยความขอบพระคุณยิ่ง

โสภนา ศรีจำปา
กุมภาพันธ์ 2542

ผลงานนี้ไม่อาจเกิดขึ้นได้หากปราศจากการสนับสนุนด้านงบประมาณจากคณะกรรมการอินโดจีนศึกษาของสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ผู้เขียนขอขอบพระคุณอาจารย์เอิน ลา กวาง อาจารย์ทวี สว่างปัญญางกูร เป็นอย่างสูงที่ให้ความกรุณาในเรื่องของข้อมูล ขอขอบคุณเจ้าหน้าที่การเงินของสถาบันฯ ที่เกี่ยวข้องทุกท่านที่ได้อำนวยความสะดวกต่างๆ จนงานชิ้นนี้สำเร็จลุล่วงลงด้วยดี ท้ายสุดหากมีข้อบกพร่องประการใดในงานนี้ ผู้เขียนขอรับผิดชอบแต่ผู้เดียว

โสภนา ศรีจำปา
ธันวาคม 2540

สิ่งที่ท่านผู้อ่านจะได้ประโยชน์จากการอ่านหนังสือเล่มนี้คือความรู้ทางด้าน คติชนวิทยา มนุษยวิทยาภาษาศาสตร์ ภาษาและวัฒนธรรมเวียดนาม เนื้อหาในหนังสือเล่มนี้แบ่งออกเป็น 11 บทดังนี้
บทที่ 1 บทนำ
บทที่ 2 สังคม
บทที่ 3 การดำรงชีวิต ความเป็นอยู่
บทที่ 4 ความรู้สึก จิตใจ
บทที่ 5 มนุษย์
บทที่ 6 ร่างกาย หน้าที่ของอวัยวะ
บทที่ 7 เครื่องใช้ สิ่งของ
บทที่ 8 ทั่วไป
บทที่ 9 ฉันทลักษณ์ของสุภาษิต
บทที่ 10 โครงสร้างทางไวยากรณ์ของสุภาษิต
บทที่ 11 สรุป

ผู้เขียนเขียนหนังสือเล่มนี้ด้วยความรู้สึกสนุกและได้ประโยชน์มากเพราะในระหว่างที่วิเคราะห์สาระของสุภาษิตเพื่อดูโลกทัศน์นั้น ผู้เขียนได้เห็นภาพวิถีชีวิตของผู้คนที่อยู่ในชนบทเวียดนามที่เรียบง่าย แต่มีระเบียบ ได้เห็นวิธีสอนวิธีคิดของบรรพบุรุษชาวเวียดนามที่มีความละเอียดอ่อนมาก อันจะเป็นประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิตของคนรุ่นหลังต่อๆ มา ซึ่งหวังว่าเมื่อท่านอ่านหนังสือเล่มนี้แล้วจะเกิดความรู้สึกเช่น เดียวกับผู้เขียนเช่นกัน นอกจากนี้ยังจะเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาเปรียบเทียบกับสุภาษิตไทยอีกด้วย

หนังสือเล่มนี้ไม่อาจปรากฏสู่สายตาท่านได้หากไม่ได้รับการสนับสนุนด้านการพิมพ์และความช่วยเหลือทาง วิชาการจากบุคคลต่างๆ ดังนี้
คณะกรรมการโครงการอินโดจีนศึกษา สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรม เพื่อพัฒนาชนบท
อาจารย์ทวี สว่างปัญญางกูร ที่กรุณาอ่านฉบับร่างทั้งหมดและแก้ไขให้ถูกต้องเหมาะสม
ดร. ลักขณา ดาวรัตนหงษ์ ที่ช่วยกรุณาอ่านฉบับร่างบางส่วนเพื่อให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ต่อการจัดลำดับความคิดและการนำเสนอเนื้อหา
ผู้ช่วยศาสตราจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี คุณอำไพ หนูเล็กและคุณรัตนา ตาปนานนท์ที่ช่วยออกแบบปกและติดต่อโรงพิมพ์จนพิมพ์สำเร็จเป็นรูปเล่ม

ผู้เขียนหวังเป็นอย่างยิ่งว่าท่านผู้อ่านจะได้รับสาระประโยชน์ทางด้านโลกทัศน์ ของชาวเวียดนามจากสุภาษิตเล่มนี้ตามสมควร หากมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้เขียนขอน้อมรับข้อเสนอแนะนั้นไว้เพื่อปรับปรุงแก้ไขต่อไปด้วยความขอบพระคุณยิ่ง

โสภนา ศรีจำปา
ธันวาคม 2543