สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย : บีซู

ประเทศไทยมีความหลากหลายทางภาษาและวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เป็นอันมาก เปรียบเสมือนสวนดอกไม้ขนาดใหญ่ที่มีดอกไม้นานาพันธุ์ มีสีสันหลายหลาก แต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ก็จะมีประวัติหรือเรื่องราวทางวัฒนธรรม ที่แตกต่างกันไป บีซู (Bisu) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์หนึ่งที่ตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณ อำเภอพาน อำเภอแม่ลาว และอำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย เป็นกลุ่มชนที่พูดภาษาในตระกูลจีน-ทิเบต ตระกูลย่อยทิเบต-พม่า สาขาโลโลแต่ก่อนคนทั่วไปรู้จัก ในนามของ “ละว้า” หรือ “ลัวะ”

เมื่อแผนพัฒนาด้านต่าง ๆ ได้ขับเคลื่อนไปสู่ทุก ๆ ท้องถิ่นของประเทศไทย กระแสโลกาภิวัตน์ก้าวข้ามทุกพรมแดน ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของคนอย่างไม่อาจจะหลีกเลี่ยงได้ “ปีซู” ก็เป็นกลุ่มชาติพันธุ์หนึ่งที่ได้รับผลกระทบเช่นนี้ ภาษาและ วัฒนธรรมซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่แสดงตัวตนกำลังถูกแทรกซึมด้วยวัฒนธรรมกระแสหลักปัจจุบัน เด็กน้อยชาวบีซูไม่มีโอกาสจะได้ยินภาษาแม่ เนื่องจากถูกส่งไปเลี้ยงที่ศูนย์เด็กเล็กที่อยู่ภายนอกหมู่บ้าน ภาษาที่ได้ยินจึงเป็นภาษาไทยถิ่นเหนือ (ภาษาคำเมือง) และต่อมาก็ได้ยินภาษาไทยมาตรฐานซึ่งเป็นภาษาราชการที่ใช้ในระบบการศึกษา นอกจากภาษาแล้ว วัฒนธรรมอื่น ๆ ก็เริ่มเสื่อมสลายลงไปด้วย ประเพณีพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เคยถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัดในสมัยก่อน บัดนี้แทบจะ หาดูไม่ได้แล้ว สิ่งเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนเรื่องวิกฤตด้านภาษาและวัฒนธรรม ด้วยเหตุนี้เพื่อเป็นการธำรงรักษาภาษา และวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย ผู้เขียนและผู้เขียนร่วมซึ่งเป็นเจ้าของภาษาและวัฒนธรรมบีซูจึงได้ช่วยกัน ศึกษาและรวบรวมเรื่องราวจากการสัมภาษณ์ผู้อาวุโสโดยการสังเกต และการสังเกตอย่างมีส่วนร่วมในกิจกรรมและพิธีกรรม ต่างๆ ตั้งแต่ พ.ศ. 2550-2566 นำมาสรุปและเรียบเรียงเป็นสารานุกรมฉบับนี้

ท้ายนี้ผู้เขียนขอขอบคุณชาวบีชูทุกท่าน และทุกหมู่บ้านที่กรุณาสละเวลาให้ความรู้และอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ในระหว่างที่อยู่ในหมู่บ้าน โดยเฉพาะ ตร. เคิร์ก เพอร์ซัน (Dr. Kirk Person) ที่อนุเคราะห์ในเรื่องที่พักและภาพบางส่วน คุณสุมิต ประเสริฐ ที่ช่วยถ่ายภาพขณะลงพื้นที่ คุณวีระพงศ์ มีสถาน ที่ให้ข้อแนะนำและตรวจสอบแก้ไขต้นฉบับจนเสร็จ สมบูรณ์ และหากสารานุกรมฉบับนี้มีข้อผิดพลาดประการใด ผู้เขียนขอน้อมรับคำแนะนำด้วยความยินดียิ่ง

มยุรี ถาวรพัฒน์
ธันย์ติศักดิ์ กิจก้าวใกล