สีสันพุหวัฒนธรรมบนรอยทางอาเซียน – สหภาพยุโรป – เอเชีย

ในปี พ.ศ.2562/ค.ศ.2019 ประเทศไทยได้รับเกียรติให้เป็นประธาน ประชาคมอาเซียนอีกครั้งหนึ่ง ข่าวคราวการเตรียมตัวของประเทศปรากฏ ให้เห็นในสื่อมวลชนทุกแขนง รัฐบาลไทยมีนโยบายสำหรับเตรียมความพร้อม ในการทำงานหลายอย่าง พร้อมทั้งใช้โอกาสอันดีนี้ริเริ่มการทำงานใหม่ เปิดหน้างานของประเทศไทยที่เชื่อมโยงกับการทำงานของประเทศอาเซียน เช่น ด้านสังคมผู้สูงวัย การสร้างสังคมที่มีความเอื้ออาทร การส่งเสริมให้เกิด การสร้างมิติเกี่ยวกับอาเซียนในการดำเนินนโยบายด้านต่างๆ

พวกเราใน RILCA หรือสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชียและโครงการ ศูนย์พหุวัฒนธรรมอาเซียน (MU-MAC) แห่งมหาวิทยาลัยมหิดล และเครือข่าย ทั้งจากสถาบันการศึกษาและนักเขียนอาชีพ อันประกอบด้วยคณะสังคมสงเคราะห์ แห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษาแห่ง มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาลัยนานาชาติมหาวิทยาลัยมหิดล คณะโบราณคดี แห่งมหาวิทยาลัยศิลปากร รวมทั้งนักเขียนมืออาชีพอย่างคุณนิพัทธ์พร เพ็งแก้ว พร้อมด้วยนักวิจัยปริญญาเอกจากหลักสูตรดุษฎีบัณฑิตสาขาวิชา พหุวัฒนธรรมศึกษา (หลักสูตรนานาชาติ) ของสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย ต่างตระหนักถึงความสำคัญถึงบทบาทหน้าที่ใหม่ของประเทศไทยในการขับเคลื่อนของประชาคมอาเซียนในปี ค.ศ.2019 จึงได้รวมตัวกันเพื่อสร้างความเชื่อมโยง (connectivity) ระหว่างอาเซียนกับภูมิภาคอื่นคือ สหภาพยุโรป และเอเชีย ไว้ในหนังสือเล่มนี้

มหาวิทยาลัยมหิดลมีการบุกเบิกการทำวิจัยและการศึกษาด้านอาเซียน มาเป็นระยะเวลานานพอสมควร การที่มหาวิทยาลัยมีจุดเด่นในเรื่องของการแพทย์ และวิทยาศาสตร์ที่ประสานกับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ การทำงาน ขับเคลื่อนการวิจัยและการศึกษาเรื่องอาเซียนจึงมีการผสานระหว่างจุดแข็ง ทั้งสองด้าน ที่พบเห็นได้ในงานวิจัยและหลักสูตรที่ต่างเน้นการพัฒนา อย่างยั่งยืนโดยมีประชาชนเป็นศูนย์กลาง

RILCA/สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชียมีบทบาทช่วยผลักดัน การทำงานด้านอาเซียนของมหาวิทยาลัยมาอย่างต่อเนื่อง เช่นการดำเนินงานโครการศูนย์พหุวัฒนธรรมอาเซียน การเปิดสอนหลักสูตรพหุวัฒนธรรมศึกษา ภาษาศาสตร์ วัฒนธรรมศึกษา และหลักสูตรภาษาและการสื่อสารระหว่าง วัฒนธรรม และการวิจัยที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืนจาก มุมมองด้านภาษา วัฒนธรรม และพหุวัฒนธรรมอันเกิดจากการประสาน สหวิทยาการด้านสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ควบคู่ไปกับการให้ความสำคัญ กับประเด็นทางด้านการแพทย์และสุขภาพ การท่องเที่ยว มรดกวัฒนธรรม เศรษฐกิจสร้างสรรค์ สังคมสูงวัย การย้ายถิ่นข้ามชาติ และประเด็นอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

ตัวอย่างด้านการวิจัยเกี่ยวกับอาเซียนในปัจจุบัน ที่ RILCA/สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มีส่วนผลักดันในนามของมหาวิทยาลัยมหิดล คือ การเป็นผู้นำในการดำเนินงานวิจัยเกี่ยวกับอาเซียนคลัสเตอร์ที่ 2 ในประเด็น “การเคลื่อนย้ายประชากรในอาเซียนกับพหุวัฒนธรรม การคุ้มครองทางสังคม และระบบสุขภาพ” ภายใต้เครือข่ายมหาวิทยาลัยวิจัยไทย (Reserach University Network, Thailand) ที่เรียกชื่อย่อ ๆ ว่า “รันอาเซียนคลัสเตอร์ 2” (RUN-ASEAN Cluster II) ร่วมกับคลัสเตอร์ที่ 1 และ 3 ที่นำโดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ตามลำดับ ส่วนด้านการศึกษา ทาง RILCA ได้เป็นส่วนหนึ่ง ของคณะทำงานที่นำโดยบัณฑิตวิทยาลัยของมหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับคณะและสถาบันต่างๆ ผลักดันให้เกิดหลักสูตรอาเซียนศึกษาเพื่อการพัฒนาอย่าง ยั่งยืน (ASEAN Studies for Sustainable Development) ซึ่งเป็นหลักสูตร นานาชาติระดับปริญญาโท ที่มีการเปิดตัวอย่างเป็นทางการในโอกาสที่ประเทศไทย เป็นประธานอาเซียนในปี ค.ศ.2019

หนังสือเล่มนี้เป็นอีกความพยายามหนึ่งของพวกเราและเครือข่ายในการส่งเสริมความเชื่อมโยงระหว่างอาเซียนกับภูมิภาคอื่นๆ ในระดับประชาชน กับประชาชน (people to people) โดยรวบรวมผลงานของนักเขียนมืออาชีพ และนักเขียนสมัครเล่น ต่างวัย ต่างรุ่น และต่างเชื้อชาติ ทั้งจากประเทศไทย จีน ภูฏาน ที่มีรูปแบบการเขียนหลากหลาย ทั้งการเขียนบันทึกความทรงจำ จากการเดินทาง การเล่าเรื่องจากการค้นคว้าและอ่านพบ จากประสบการณ์การไปพำนักทำวิจัย ณ ต่างประเทศ จากประสบการณ์ในชีวิตประจำวัน และจากเกร็ดจากการเดินทางที่ได้ระหว่างการเก็บข้อมูลวิจัย เนื้อหาในหนังสือครอบคลุมพื้นที่ในอาเซียน สหภาพยุโรป และประเทศในเอเชียที่สะท้อนให้เห็นความเชื่อมโยงอันเกิดจากความหลากหลายทางพหุวัฒนธรรม สีสัน ความเป็นพหุวัฒนธรรมในหนังสือเล่มนี้จึงเกิดจากเนื้อเรื่องที่ได้รับการถ่ายทอดออกมา รวมไปถึงมุมมอง ภาษา และเทคนิคการเขียนที่แตกต่างกัน

ขอขอบคุณผู้เขียนทุกท่านในหนังสือเล่มนี้ที่อนุญาตให้นำบทความ การเดินทาง ความทรงจำ และการค้นคว้ามาตีพิมพ์ หลายคนเขียนให้ใหม่อย่างกระตือรือร้น หนังสือเล่มนี้สำเร็จด้วยการดูแลควบคุมและการติดตามงานของคุณนภวรรณ์ มีลักษณะ อดีตผู้จัดการโครงการศูนย์พหุวัฒนธรรมอาเซียน และคุณประชิตพร โภคมณี รวมทั้งท่านอื่นในโครงการพหุวัฒนธรรมอาเซียน พวกเราทุกคนขอขอบคุณทุกท่านในสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย และเครือข่ายทางการวิจัยที่กรุณาให้ความช่วยเหลือในการผลิตหนังสือเล่มนี้

เหนืออื่นใด พวกเราขอขอบคุณผู้อ่านหนังสือเล่มนี้ ที่ร่วมฉลองการเป็นประธานอาเซียนของประเทศไทยปี ค.ศ.2019 ไปกับพวกเรา

มรกต ไมยเออร์
ภัทราภรณ์ ภูบาล
สิทธิพร เนตรนิยม