หุ่นกระบอกพม่า

ทุกวันนี้ประชาชนพลเมืองพม่า ยังคงสามารถรักษาศิลปวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณีที่สำคัญ อันเป็นเอกลักษณ์สำคัญของตนเองเอาไว้ได้ เรายังพบเห็นสิ่งเหล่านี้ถ่ายทอดผ่านงานรื่นเริงต่างๆของพม่าอยู่เนืองนิตย์

การแสดงหุ่นกระบอก (โยกติป่วย) เป็นการแสดงชุดหนึ่งที่ยังคงมีให้เห็นอยู่ทั่วไปในพม่า และเป็นที่นิยมในวิถีชีวิตของชาวบ้าน แม้ว่าจะเริ่มหาดูได้ยากในปัจจุบันแล้วก็ตามที การแสดงหุ่นเป็นพัฒนาการของการแสดงแบบเดิมๆ โดยเปลี่ยนจากการแสดงของคนจริงมาเป็นการแสดงหุ่น ทำให้เกิดศิลปะแขนงใหม่ ให้ความเพลิดเพลินไม่น้อยไปกว่าการแสดงที่ใช้คนจริง ทำให้ได้รับความนิยมในสังคมพม่าตลอดมา

การศึกษาวิจัยเรื่อง “หุ่นกระบอกพม่า” นี้ เกิดขึ้นเมื่อครั้งที่ผู้วิจัยมีโอกาสได้ไปร่วมงานสัมมนา “รู้จักพม่า ครั้งที่ 1” ที่มหาวิทยาลัยนเรศวรจังหวัดพิษณุโลก ในการสัมมนาครั้งนี้ได้จัดแสดงหุ่นกระบอกพม่าให้แก่ผู้เข้าสัมมนาชมด้วย เป็นจุดเริ่มสร้างประกายความสนใจให้แก่ผู้วิจัยอย่างมากและเมื่อได้มีโอกาสเดินทางไปประเทศพม่าถึงสองครั้งสองครา การไปแต่ละครั้งก็มีโอกาสได้ชมการแสดงหุ่นนี้ และยังได้พูดคุยกับผู้ที่เกี่ยวข้องในสายงานนี้อีกด้วย ทำให้ผู้วิจัยรู้สึกประทับใจไม่ลืมเลือน จนเกิดความสนใจที่่่จะศึกษาในรายละเอียดให้ลึกลงไป

อย่างไรก็ดี ด้วยข้อจำกัดในทางภาษา เอกสารและข้อมูลที่ได้มาบางครั้งเป็นภาษาพม่า ซึ่งผู้วิจัยขาดความรู้ที่จะอ่าน ทำให้เป็นปัญหาสำคัญต่องานวิจัย ในส่วนของเอกสารภาษาไทยที่เกี่ยวข้องกับงานวิจัยชิ้นนี้ ในบ้านเรายังมีไม่มากนัก ทำให้ผู้วิจัยต้องอาศัยเอกสารภาษาอังกฤษเป็นหลัก โดยเฉพาะจากหนังสือ 2 เล่ม คือ The Illusion of Life Burmese Marionettes. ของ Ma Thanegi และ Burmese Puppets ของ Noel F. Singer เป็นหลักซึ่งผู้วิจัยได้ให้รายละเอียดของหนังสือดังกล่าวไว้ท้ายเล่มแล้วสำหรับผู้ที่สนใจจะศึกษาในเบื้องลึกต่อไป หากงานวิจัยชิ้นนี้มีข้อบกพร่อง ซึ่งเกิดจากการด้อยความรู้ของผู้วิจัย ในการนี้ผู้วิจัยขอน้อมรับไว้เพียงผู้เดียว

ผู้วิจัยขอขอบคุณ ดร. ลักขณา ดาวรัตนหงษ์ ประธานคณะกรรมการดำเนินงานโครงการพม่าศึกษา ที่ให้โอกาสทำงานวิจัยชิ้นนี้ Mrs. May Myat Khaing อาจารย์ที่ปรึกษาประจำโครงการพม่าศึกษา ให้ความช่วยเหลือในการค้นหาข้อมูลและเอกสารต่างๆ เพื่อมาเพิ่มพูนเนื้อหาของงานวิจัยชิ้นนี้ Aung Khaing Swe (Michael) ผู้ช่วยถ่ายทอดภาษาพม่าเป็นภาษาไทย

ขอบคุณ U Tint Swe ผู้เป็นเจ้าของคณะละครหุ่นกระบอก Nandar ในเมืองพุกาม ประเทศพม่า U Sein Myint Aung และ U Hanza Aung ผู้ทำหน้าที่เป็นผู้ชักหุ่นในคณะ ซึ่งได้สละเวลามาให้ข้อมูลและรายละเอียดต่างๆขอบคุณคณาจารย์และนักศึกษาทุกคนใน University of Culture ที่ได้อธิบายและแสดงศิลปะแขนงนี้ให้ประจักษ์แก่สายดา

ขอบคุณคุณณัฏฐวี ทศรฐและคุณสมใจ แซ่โง้ว ที่ช่วยถ่ายภาพประกอบในงานสัมมนารู้จักพม่าที่มหาวิทยาลัยนเรศวร คุณวีรพงศ์ มีสถานและคุณมยุรี ถาวรพัฒน์ที่ให้กำลังใจดลอดมา ท้ายสุดขอขอบคุณโครงการพม่าศึกษา สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ที่จัดพิมพ์งานชิ้นนี้ปรากฏสู่สาธารณะ

ประภาศรี ดำสอาด
สิงหาคม 2542