การทำวิจัยภาษาศาสตร์ภาคสนาม

หนังสือเล่มนี้เป็นงานที่สืบเนื่องจากการสอนวิชาวิธีการทำวิจัยภาษาศาสตร์ภาคสนาม ซึ่งเป็นวิชาบังคับของหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาศาสตร์และภาษาเอเชียอาคเนย์ สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล วัตถุประสงค์ของวิชานี้คือมุ่งให้นักศึกษานำวิธีการและทฤษฎีภาษาศาสตร์มาใช้ในการวิเคราะห์ภาษา ฝึกหัดการซักถามผู้บอกภาษา การเก็บรวบรวมข้อมูล การจัดระบบ และการจัดเก็บข้อมูลอย่างมีระบบ รวมทั้งเรียนรู้สิ่งอื่นๆ ที่จำเป็นในการทำวิจัยภาคสนามด้วย ถึงแม้ว่าผู้เขียนจะมุ่งให้หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสืออ่านประกอบหลักสำหรับนักศึกษาที่เรียนวิชาภาษาศาสตร์ก็ตาม แต่ก็เห็นว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์ต่อบุคคลที่สนใจทั่วๆ ไปด้วย

การทำวิจัยภาษาศาสตร์ภาคสนามนั้นไม่ไช่ทฤษฎีการวิจัย แต่เป็นเรื่องของการนำความรู้ทฤษฎีภาษาศาสตร์ วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล วิธีการบันทึกข้อมูลและการจัดเก็บข้อมูล ซึ่งผู้เขียนได้รวบรวมเรียบเรียงทั้งจากประสบการณ์การทำวิจัยของตัวเองและของเพื่อนร่วมงาน ตลอดจนของนักศึกษาที่ออกฝึกภาคสนามด้วยกันและจากการอ่านงานการทำวิจัยของท่านผู้รู้อื่นๆ ด้วย ซึ่งก็คงจะช่วยให้การเริ่มทำงานวิจัยภาษาศาสตร์ภาคสนาม หรือแม้แต่การทำงานวิจัยด้านอื่นๆ ของผู้สนใจทั่วไป เป็นไปได้อย่างมีระบบยิ่งขึ้น

เนื้อหาของหนังสือเล่มนี้แบ่งเป็น ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับภาษาศาสตร์ภาคสนาม ปัจจัยว่าด้วยบุคคลและชุมชนในการทำวิจัยภาคสนาม การเตรียมตัวก่อนออก วิจัยภาคสนาม การเก็บรวบรวมข้อมูลทางภาษาศาสตร์และทางมานุษยวิทยา ระบบการบันทึกและจัดเก็บข้อมูล และโครงการวิจัยและจรรยาบรรณของผู้วิจัย ส่วนในเรื่องทฤษฎีภาษาศาสตร์เกี่ยวกับการวิเคราะห์ข้อมูลนั้นจะไม่กล่าวถึง ทั้งนี้เพราะนักศึกษาภาษาศาสตร์ย่อมต้องได้ศึกษาสิ่งเหล่านี้มาพอสมควรแล้ว ส่วนผู้ที่จะทำวิจัยทางภาษาศาสตร์ก็แน่นอนว่าจะต้องมีความรู้ในทฤษฎีต่างๆ เหล่านั้นแล้ว สำหรับผู้ สนใจทั่วไปนั้น ถ้าต้องการทำวิจัยทางภาษาศาสตร์คงจะต้องศึกษาเพิ่มเติมบ้างในเรื่องนี้ ถ้าทำวิจัยด้านอื่นๆ ก็คงสามารถจะนำสิ่งที่อ่านไปปรับใช้กับการวิจัยของตนเองได้ และสำหรับผู้สนใจทั่วไปแต่ไม่ได้คิดจะทำงานวิจัยอะไรก็คงจะทำให้เข้าใจเพิ่มมากขึ้นว่านักภาษาศาสตร์ทำวิจัยภาคสนามอย่างไร

ผู้เขียนขอขอบพระคุณบุคคลต่อไปนี้คือ

• รองศาสตราจารย์ ดร. คุณหญิงสุริยา รัตนกุล ที่ได้สนับสนุน และให้กำลังใจทางด้านวิชาการเสมอมา
• อาจารย์ ดร.เดวิด โทมัส ที่ได้ริเริ่มการสอนอย่างเป็นระบบในวิชาวิธีการวิจัยภาษาศาสตร์ภาคสนาม
• รองศาสตราจารย์ ดร. ธีระพันธ์ เหลืองทองคำ ที่ได้ให้ความรู้ทางด้านสัทศาสตร์และการวิจัยภาษาศาสตร์
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์อมร ทวีศักดิ์ และอาจารย์วชิราภรณ์ วรรณดี ที่ได้ช่วยอ่านต้นฉบับแก้ไขให้หนังสือสมบูรณ์ยิ่งขึ้นทั้งด้านรูปเล่มและการพิสูจน์อักษร
• คุณกานดา ยากี ช่วยพิมพ์ต้นฉบับ รวมทั้งเจ้าหน้าที่ท่านอื่นๆ ของสถาบันที่ได้ช่วยในการจัดทำเป็นเล่ม
• ผู้บอกภาษาและเจ้าหน้าที่หน่วยราชการอื่นๆ ที่ได้ให้ข้อมูลและให้ความช่วยเหลือแก่ผู้เขียนเสมอมา
• Summer Institute of Linguistics และ Human Relations Area Files, Inc. ที่ได้ยินยอมให้ผู้เขียนคัดการจัดแบ่งหมวดทางมานุษยวิทยามาตีพิมพ์ในภาค ผนวก ค. ง และ จ

สุจริตลักษณ์ ดีผดุง
14 กุมภาพันธ์ 2537